Coraz częściej w doniesieniach mediów i dyskusjach w Polsce pojawia się problem przestępstw z użyciem noża czy szerzej – broni ostrej. Takie przestępstwa oczywiście wcześniej istniały, ale temat jest poruszany coraz częściej, czy to w wyniku wydarzeń w kraju, czy w związku z narastaniem problemu w państwach zachodnioeuropejskich. 

W ostatnich miesiącach polska opinia publiczna żyła brutalnym atakiem z użyciem siekiery na zupełnie anonimowe osoby na Uniwersytecie Warszawskim; pojawiły się też informacje o użyciu tego narzędzia przez imigrantów przebywających w Polsce i szeroko omawiany był głośny serial „Dojrzewanie”, o zbrodni popełnionej przez brytyjskiego 13-latka. 

Pojawiają się wobec tego pytania: jak to się dzieje, że obniża się wiek sprawców przestępstw nożowniczych? Co ma z tym wspólnego imigracja? Czy i jak reagować, gdy jesteśmy świadkami ataku z użyciem ostrego narzędzia? Ważne jest, żeby na te pytania, przy tak ciężkim kalibrze czynu, padła odpowiedź zrównoważona i nieulegająca politycznym poglądom.

Aleksy Borówka w artykule „Czarne flagi, biała broń” rozważa między innymi, dlaczego nikt nie interweniował w trakcie wydarzeń na UW. A właściwie nie dlaczego, tylko jaka reakcja byłaby właściwa i czemu niestety jej zabrakło. Autor odnosi się do dyskusji, która miała miejsce później, kiedy także ze strony osób zajmujących się bezpieczeństwem padały propozycje dość ryzykowne, zachęcające świadków takich zdarzeń do interwencji. Jednocześnie Borówka zapewnia nas, że mimo wszystko Polska jest jednym z najbezpieczniejszych krajów według statystyk napaści nożowników. 

Inny niepokój związany jest z migracją. Przyglądamy się sytuacji u naszych zachodnich sąsiadów i trudno jest dać jednoznaczną odpowiedź na pytania w tej kwestii. Nie da się powiedzieć dzisiaj w świetle danych, że nadreprezentacji przestępczości nie ma wśród imigrantów, ale z drugiej strony nie sam fakt imigracji stanowi zagrożenie, lecz to, jak ona przebiega, jak zmieniają się statystyki w zależności od charakteru migracji i kraju pochodzenia. Ważną rolę odgrywają płeć i wiek. W Polsce bicie na alarm byłoby przedwczesne, ale z drugiej strony negowanie doświadczeń innych państw europejskich nie byłoby rozsądne.

Okazuje się jednak, że chociaż w Niemczech rośnie liczba przestępstw nożowniczych i tamtejsze media alarmują o problemie, to liczba śmierci per capita od noża jest ponad dwukrotnie niższa niż w Polsce. Jest tak dlatego, że – jak zaznaczam w swoim artykule – morderstwo jest jednym z niewielu przestępstw nożowniczych. Do tego wspomniane wyżej kwestie reakcji świadków przestępstwa, powiadomienia służb, umiejętności udzielenia pomocy – wszystko to może przyczyniać się do mniejszej śmiertelności, nawet przy niepokojących statystykach ogólnych.

W wersji papierowej „Układu Sił” nie poruszymy wszystkich wątków, natomiast na naszej stronie internetowej pojawi się wkrótce artykuł o trzecim wspomnianym problemie. To przestępczość wśród nieletnich na przykładzie właśnie brytyjskim, gdzie w ubiegłym roku, jak podaje Youth Endowment Fund, 53 z 64 zabitych nastolatków w wieku 13-19 lat zginęło od noża, a 5 proc. nastolatków użyło noża, by komuś zagrozić lub go ranić. Okazuje się, że i w tym przypadku mamy do czynienia z niejednoznaczną sytuacją. Można mówić o kulturze gangów, ale jak to pokazał serial „Dojrzewanie” – po narzędzie to sięgają także dzieci zaszczute czy to psychicznie, czy fizycznie. Tymczasem jak przekonuje policja Wielkiej Brytanii i kryminolodzy, nie jest to najlepszy sposób samoobrony, a wręcz element zwiększający ryzyko dla broniącego się. Mimo to 86 tysięcy nastolatków nosi nóż właśnie w tym celu. Zakazy oraz losowe zatrzymania i przeszukania młodzieży nie odnoszą, jak widać, spodziewanego skutku, bo ogólne liczby przestępstw młodzieży z użyciem noża prawie w całości dotyczą nielegalnego posiadania tej broni.

W Polsce liczba takich przestępstw w przeciwieństwie do krajów sąsiednich spadała przez pierwsze dwie dekady tego stulecia. W ostatnich latach ten trend wyhamował i liczba stwierdzonych przestępstw utrzymuje się na poziomie około 2900. Spadek dotyczył głównie udziału w bójce lub pobiciu czy też przestępstw rozbójniczych. 

Pytanie jednak, czy nowe trendy, takie jak powielanie błędów polityki imigracyjnej albo też kopiowanie przez młodzież zachowań rówieśników z innych krajów, przełożą się na odwrócenie tej tendencji. Problem trzeba monitorować i zwracać uwagę na konteksty, bo chociaż ogólne statystyki są pozytywne, to liczba zabójstw i ich prób od kilku lat rośnie.